Şanghay İşbirliği Örgütü’nün (ŞİÖ) 25. Devlet Başkanları Konseyi Zirvesi, Çin’in Tiencin şehrinde gerçekleştirildi. Zirve sonunda liderler, uluslararası sistemdeki değişimlere dikkat çeken ve örgütün gelecek vizyonunu ortaya koyan “Tiencin Deklarasyonu”nu kabul etti.
Uluslararası sistemde dönüşüm vurgusu
Bildiride, dünya siyasetinde, ekonomisinde ve uluslararası ilişkilerde tarihi dönüşümlerin yaşandığı belirtilerek, çok kutuplu bir düzenin güçlenmesine rağmen jeopolitik gerilimlerin yoğunlaştığı ifade edildi. Bu durumun hem ŞİÖ bölgesinin hem de dünya genelinin güvenliği için risk oluşturduğu kaydedildi.
ABD’nin eski Başkanı Donald Trump döneminde uygulanan tarife artışlarına üstü kapalı atıf yapılan bildiride, küresel ticaretin ve finans piyasalarının olumsuz etkilendiği vurgulandı.
BM’nin rolü ve reform çağrısı
Bildiride, 2025’in hem İkinci Dünya Savaşı’nın sona erişinin hem de Birleşmiş Milletlerin kuruluşunun 80. yılı olacağı hatırlatıldı. Nazizm ve faşizme karşı kazanılan zaferin dünya tarihini şekillendirdiği ve BM’nin çok taraflı sistemde merkezi rolünü sürdürmesi gerektiği belirtildi. Üye ülkeler, gelişmekte olan ülkelerin BM’de daha fazla temsil edilmesi için reform çağrısı yaptı.
“Şanghay ruhuna” bağlılık
Liderler, halkların kendi kalkınma yolunu seçme hakkına vurgu yaparak egemenlik, bağımsızlık, eşitlik ve iç işlerine karışmama ilkelerine bağlılıklarını teyit etti. “Şanghay ruhu” olarak adlandırılan karşılıklı saygı, ortak fayda ve istişare temelli yaklaşımın korunacağı ifade edildi.
Avrasya’da eşit ve bölünmez bir güvenlik mimarisi kurulmasının önemine değinilen bildiride, Belarus’un önerisiyle hazırlanan “21. Yüzyılda Çeşitlilik ve Çok Kutupluluk İçin Avrasya Şartı”na dikkat çekildi.
Terör saldırılarına kınama
Üye ülkeler, terörizmin her türünü kınayarak Pakistan’ın Belucistan bölgesindeki saldırılar ve Hindistan’ın Cammu Keşmir bölgesindeki Pahalgam saldırısını özellikle andı. Bu saldırılar sonrası Hindistan ile Pakistan arasında yaşanan çatışmalara da atıf yapıldı.
ŞİÖ bünyesinde Uyuşturucu ile Mücadele Merkezi, Güvenlik Tehditlerine Yanıt Merkezi ve Stratejik Güvenlik Araştırma Merkezi gibi yeni kurumların kurulması da bildiride yer aldı. Ayrıca örgüt, Laos’u “diyalog ortağı”, Bağımsız Devletler Topluluğu’nu ise “gözlemci” statüsünde kabul etti.
ŞİÖ’nün yapısı
1996’da “Şanghay Beşlisi” olarak kurulan örgüt, zamanla genişleyerek bugün Çin, Rusya, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Özbekistan, Hindistan, Pakistan, İran ve Belarus olmak üzere 10 üyeye ulaştı. Türkiye’nin de aralarında bulunduğu 14 ülke ise “diyalog ortağı” konumunda.
ŞİÖ ülkeleri, Avrasya kıtasının yaklaşık yüzde 65’ini kapsarken, dünya nüfusunun yüzde 40’ını ve küresel GSYH’nin yüzde 30’unu temsil ediyor.
AA
