Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan arasındaki savunma paktı, 7 Ağustos 2026’da Mekke’de büyük bir taahhütle imzalandı: Üyelerden herhangi birine yönelik silahlı saldırı, üç ülkenin tamamına yapılmış bir saldırı olarak kabul edilecekti. Muhammed bin Selman, Recep Tayyip Erdoğan ve Şahbaz Şerif’in imza törenindeki varlığı, İslam dünyasında yeni bir güvenlik ekseninin oluştuğu izlenimini yarattı. Bu eksenin, üyelerin Batılı güçlerin güvenlik garantilerine olan bağımlılığını azaltması ve üç ülkenin birbirini tamamlayan kapasitelerini bir araya getirmesi amaçlanıyordu.
Bu muhtemel iş bölümünde Suudi Arabistan sermaye ve mali altyapıyı, Türkiye savunma sanayisini ve operasyonel deneyimi, Pakistan ise geniş askeri gücünü ve nükleer caydırıcılığını ortaya koyacaktı. Bu birleşim, bazı analistlerin bir “İslam NATO’sunun” kurulmasından söz etmesine yol açtı. Ancak paktın imzalanmasının ardından yaşanan ilk ciddi kriz, caydırıcı ifadeler ile uygulanabilir bir savunma mekanizması arasında büyük bir mesafe bulunduğunu gösterdi.
Kolektif savunma vaadinden gerçek yükümlülüğe ilişkin belirsizliğe
Anlaşmanın tam metni yayımlanmış değil. “Pakt kapsamına giren bir saldırının” gerçekleştiğine hangi kurumun karar vereceği, kolektif savunma maddesinin uygulanması için saldırıya uğrayan ülkenin resmî talebinin gerekip gerekmediği, kararların oy birliğiyle mi alınacağı, yoksa her üyenin sağlayacağı desteğin türünü kendisinin mi belirleyeceği bilinmiyor. Kolektif savunmanın mutlaka asker göndermek ve doğrudan savaşa girmek anlamına gelip gelmediği ya da istihbarat desteği, eğitim, teçhizat sağlanması, siber savunma ve diplomatik desteğin de yükümlülüğün yerine getirilmesi sayılıp sayılmayacağı da henüz açık değil.
Bu belirsizlik Türkiye açısından daha büyük önem taşıyor. Türk askerinin başka bir ülkedeki savaşa gönderilmesi, hukuki ve siyasi açıdan yalnızca ortak bir bildiriyle veya sınırları belirsiz bir yürütme kararıyla gerekçelendirilemez. Asker gönderilmesi ve askerî görevin sınırlarının belirlenmesi konusunda Meclis temel bir role sahiptir. Ayrıntıları henüz milletvekilleri ve kamuoyuyla paylaşılmamış bir paktın bu sürecin yerini kolayca alması mümkün değildir.
İYİ Parti milletvekili Turhan Çömez de bu noktadan hareketle, Ensarullah’ın Suudi Arabistan’a yönelik bir saldırısının Türkiye’yi Yemen savaşına sürükleyip sürüklemeyeceğini ve Pakistan’ın Hindistan veya Afganistan’la savaşa girmesi hâlinde Ankara’nın nasıl bir yükümlülük üstleneceğini sordu. Bu sorular, savunma iş birliğine kesin bir karşı çıkış anlamına gelmiyor. Asıl mesele, üç üyenin karşı karşıya bulunduğu risklerin coğrafi açıdan son derece geniş ve birbirinden farklı olmasıdır. Suudi Arabistan’ın temel tehdidi güney sınırında ve Basra Körfezi bölgesinde bulunuyor. Pakistan, güvenlik hesaplarında Hindistan ve Afganistan’ı dikkate alıyor. Türkiye ise aynı anda Suriye, Irak, Doğu Akdeniz, Kafkasya ve NATO çerçevesindeki farklı yükümlülüklerle karşı karşıya bulunuyor. Üyelerden birine yönelik bir saldırı, diğer iki ülke tarafından hayati bir tehdit olarak görülmeyebilir.
AK Parti Grup Başkanvekili Özlem Zengin, anlaşmanın gerekli süreçler tamamlandıktan sonra Meclise geleceğini ve parlamentonun onayının ardından yürürlüğe gireceğini söyledi. Cumhuriyet Halk Partisi Dış Politika Kurulu da metin Meclise sunulmadan kesin bir güvenlik garantisinden söz edilmesinin yanlış değerlendirmelere ve gerilimin tırmanmasına yol açabileceği uyarısında bulundu. Muhalefetin eleştirisinin odağında, Suudi Arabistan ve Pakistan’la savunma iş birliğinin kendisinden çok; şeffaflık eksikliği, yükümlülüklerin sınırlarının belirsizliği ve hukuki ve operasyonel statüsü henüz tam olarak açıklığa kavuşmamış bir anlaşmanın siyasi propaganda amacıyla kullanılma ihtimali yer alıyor.
Türk hükümeti ise buna karşılık Mekke Paktı’nın belirli bir ülkeye karşı oluşturulmadığını, Ankara’nın NATO kapsamındaki yükümlülükleriyle çelişmediğini ve caydırıcılık, askerî eğitim, teknoloji transferi ve savunma sanayisi iş birliği açısından tamamlayıcı bir çerçeve niteliğinde olduğunu vurguluyor. Bu açıklama, anlaşmanın ilan edilen amacını ortaya koyuyor; ancak saldırı anında kimin hangi adımı atması gerektiği sorusunu hâlâ yanıtlamıyor.
Ensarullah’ın saldırıları ve Suudi Arabistan’ın iki ortağının fiilî sessizliği
Ensarullah’ın füze ve insansız hava aracı saldırıları, Mekke Paktı hakkındaki tartışmayı çok kısa sürede diplomasi salonlarından savaş alanına taşıdı. Saldırıların hedefi yalnızca sınır bölgeleri değildi; enerji altyapısı, petrol nakil güzergâhları, Suudi Arabistan’ın deniz taşımacılığı ve sivil tesisler de baskı altında kaldı. Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı Petrol Boru Hattı’na düzenlenen İHA saldırısı, bu önemli hattın faaliyetinin durmasına yol açtı. Söz konusu boru hattı, Hürmüz Boğazı’ndan petrol geçişinin kısıtlandığı koşullarda Suudi petrolünü Kızıldeniz kıyısına taşıyan başlıca güzergâhlardan biriydi.
Aynı zamanda Ensarullah’ın Yemen kıyılarındaki ilerleyişi ve Kızıldeniz’in güneyindeki stratejik adaları ele geçirmesi, Babülmendep’in güvenliğini ciddi bir tehditle karşı karşıya bıraktı. Suudi petrol tankerlerinin hedef alınması da ülkenin Kızıldeniz üzerinden gerçekleştirdiği ihracat kapasitesinin büyük bölümünü fiilen sekteye uğrattı. Bu durum, Suudi Arabistan’ın petrol ihracatının tamamen durduğu anlamına gelmiyor; ancak ülkenin doğudaki Hürmüz ve batıdaki Babülmendep olmak üzere iki hayati güzergâhı aynı anda baskı altında bulunuyor. Alternatif boru hattının hasar görmesi de Riyad’ın bu iki darboğazı aşabilme kapasitesini azalttı.
Bu saldırıların önemi, birkaç tesis veya gemide meydana gelen doğrudan hasarla sınırlı değil. Ensarullah’ın stratejisi belirsizlik yaratmaya odaklanıyor: Petrol tankerlerinin sigorta maliyetlerini artırmak, taşımacılık şirketlerini güzergâh değiştirmeye zorlamak, enerji fiyatlarını yükseltmek ve Suudi Arabistan’ın ekonomik projelerinin kırılganlığını göstermek. Sınırlı hasara yol açan bir saldırı bile bir boru hattını veya deniz güzergâhını birkaç günlüğüne durdurduğunda, füze ya da insansız hava aracının patlayıcı gücünün çok ötesinde bir etki yaratabilir.
Bu durum karşısında Türkiye ve Pakistan’ın kamuoyuna yansıyan tepkisi büyük ölçüde siyasi düzeyde kaldı. Türkiye Dışişleri Bakanlığı, 8 Eylül’de Ensarullah’ın saldırılarını kınadı, Suudi Arabistan’ın egemenliğine ve toprak bütünlüğüne desteğini yineledi ve saldırıların durdurulmasını istedi. Ancak Ankara, kolektif savunma maddesinin devreye sokulmasından, hava savunma sistemlerinin gönderilmesinden, operasyonel katılımdan veya ortak bir askerî harekâttan söz etmedi.
Pakistan da Mekke Paktı kapsamında askerî bir karşılık verilmesinin gündemde olmadığını açıkladı; ancak zamanı geldiğinde anlaşmadan doğan yükümlülüklerini yerine getireceğini vurguladı. İslamabad daha önce ikili ilişkiler çerçevesinde Suudi Arabistan’a asker ve askerî teçhizat konuşlandırmıştı. Bu nedenle Pakistan ile Suudi Arabistan arasındaki güvenlik iş birliğinin yalnızca sözden ibaret olduğu söylenemez. Ancak bu haberin konusu, son saldırılara karşı üçlü pakt çerçevesinde atılmış somut bir adımdır ve böyle bir adım şimdiye kadar kamuoyuna açık biçimde yansımamıştır.
Bu fiilî sessizliğin farklı nedenleri bulunuyor. Pakistan, İran’la ilişkilerini tahrip edecek ve batı sınırlarının güvenliğini tehlikeye atacak mezhepsel veya bölgesel bir savaşın içine sürüklenmek istemiyor. İslamabad ayrıca Hindistan’la yaşanabilecek bir krizin tırmanması durumunda, Suudi Arabistan ve Türkiye’nin de pakta karşılıklı olarak başvurabileceği ihtimalini hesaba katmak zorunda. Bugün Pakistan’ı Suudi Arabistan’ı savunmakla yükümlü kılan herhangi bir taahhüt, yarın Güney Asya’daki bir kriz sırasında Riyad ve Ankara’dan İslamabad’a destek vermelerinin beklenmesine yol açabilir.
Türkiye’nin de Yemen savaşına doğrudan katılmak için sınırlı bir motivasyonu bulunuyor. Ankara, Suudi Arabistan’la ekonomik ve savunma ilişkilerini geliştirmek istiyor; ancak Yemen’de uzun süreli bir savaşa girmek İran’la ilişkilerini krize sürükleyebilir, iç politikada maliyet yaratabilir ve Türkiye’nin bölgede kendisi için tanımladığı arabuluculuk konumunu ortadan kaldırabilir. Ayrıca Türkiye hâlihazırda Suriye, Irak, Akdeniz ve NATO kapsamında bir dizi askerî ve güvenlik yükümlülüğüyle karşı karşıya bulunuyor.
Bu nedenle Mekke Paktı, ilk sınavında ortak bir komuta yapısı oluşturmak yerine “ortak savunma” kavramının tanımına ilişkin görüş ayrılıklarını açığa çıkardı. Riyad açısından boru hattına ve petrol tankerlerine yönelik saldırılar ulusal güvenliğe karşı bir tehdittir. Ankara ve İslamabad açısından ise aynı olay, doğrudan savaşa girilerek değil; kınama, istihbarat desteği veya arabuluculuk yoluyla yönetilmesi gereken bir kriz olarak değerlendirilebilir.
Sonuç Analizi
Mekke Paktı’nın en önemli çelişkisi, Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan’ın güvenlik alanındaki bağımsızlığını sergilemek amacıyla imzalanan bir anlaşmanın, ilk ciddi krizde Riyad’ın geleneksel müttefikler ağının yerini alamamış olmasıdır. Ankara ve İslamabad’dan kamuoyuna açık ve fiilî bir karşılık gelmemesi üzerine Muhammed bin Selman, ABD’den Ensarullah’a karşı harekete geçmesini istedi; aynı zamanda Mısır ve Britanya’nın desteğini kazanmaya çalıştı. ABD Merkez Komutanlığı aracılığıyla Suudi Arabistan ile İsrail arasında kamuoyuna açıklanmayan güvenlik temaslarının kurulduğuna ilişkin haberler de yayımlandı. Bununla birlikte Riyad’ın Britanya veya İsrail’den doğrudan askerî müdahale talep ettiği henüz kesinleşmiş ve resmen açıklanmış değil.
Bu durum, Mekke Paktı’nın Batı’yla güvenlik iş birliğinin yerini almaktan çok, aynı eski ilişkilerin sürdürülmesi için siyasi bir örtü işlevi görebileceğini gösteriyor. Suudi Arabistan; uydu istihbaratı, erken uyarı, füze önleme ve deniz güvenliği konularında hâlâ ABD’ye ve müttefiklerine ihtiyaç duyuyor. Bu mesele Erdoğan açısından da hassasiyet taşıyor. Çünkü Türkiye bir yandan kendisini İslam dünyasının bağımsız bir gücü ve İsrail’in politikalarının karşısında konumlandırırken, diğer yandan Ensarullah’la mücadelede İsrail’in istihbarat kapasitesinden yararlanması muhtemel olan Suudi Arabistan’ın savunma ortağı hâline gelmiş bulunuyor.
Bir diğer sorun, üç üyenin beklentilerinin birbirinden farklı olmasıdır: Suudi Arabistan saldırı anında somut destek beklerken Türkiye ve Pakistan paktı daha çok silah satışı, askerî eğitim ve nüfuzlarını artırma fırsatı olarak görüyor olabilir. Üç ülke paktın devreye sokulma mekanizmasını, sorumlulukların paylaşımını, ortak komuta yapısını ve parlamentoların rolünü açıklığa kavuşturmazsa “birine yapılan saldırı, hepsine yapılmış sayılır” ifadesi caydırıcılık gücünü kaybedecektir. Böyle bir durumda Mekke Paktı, imza töreninde üç üyesi bulunan, ancak kriz anında her ülkenin yeniden eski müttefiklerine yöneldiği bir ittifaka dönüşecektir. Bütün bunlar paktı giderek daha fazla bir gösteriye benzetmekte ve üç ülkenin de itibarına ciddi zarar vermektedir.
