İran’ın batı sınırlarında son dönemde gözlenen askerî hareketlilik, hava saldırılarının yoğunlaşması ve yeni bir kara cephesinin açılabileceğine dair ihtimallerin artmasıyla eş zamanlı olarak bölgesel gözlemcilerin dikkatini çekmiştir. Yayımlanan raporlar; Devrim Muhafızları birliklerinin, özel kuvvetlerin, zırhlı araçların, topçu unsurlarının ve insansız hava araçlarının İran-Irak sınır hattına sevk edildiğini göstermektedir. Bu hareketliliğin özellikle ülkenin batı ve kuzeybatısındaki Kürt nüfusun yoğun olduğu bölgelerde ve Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi sınırına yakın alanlarda yoğunlaştığı bildirilmektedir. Bu çerçevede, İran İslam Cumhuriyeti’ne muhalif Kürt gruplar yaklaşık üç bin Saberin özel kuvvet mensubunun bölgeye konuşlandırıldığını ileri sürmüştür. Ancak bu iddia henüz bağımsız ve kapsamlı biçimde doğrulanmamıştır. Critical Threats Project de söz konusu sevkiyatın boyutlarını başka kaynaklar üzerinden teyit edemediğini açıklamıştır. Bununla birlikte, silahlı Kürt gruplarla yaşanan çatışmalar, İHA uçuşlarındaki artış, sınır karakollarının güçlendirilmesi ve Devrim Muhafızları’na ait bazı askerî unsurların bölgeye sevk edilmesine ilişkin haberler, Tahran’ın batı sınırlarına yönelik güvenlik hassasiyetinin belirgin biçimde arttığını göstermektedir. Bu durum hem silahlı grupların sızma girişimlerine karşı savunma hazırlığı hem de süren hava saldırılarının gölgesinde muhtemel bir kara cephesinin oluşmasını önlemeye yönelik önleyici bir tedbir olarak değerlendirilebilir.
Bu askerî hareketlilik, İran’ın batı sınırlarının tarihî ve güvenlik geçmişi çerçevesinde ele alınmalıdır. Eylül 1980’de Irak’ın kara saldırısı, birden fazla sınır hattından ilerleyerek ve özellikle Huzistan’a yoğunlaşarak başlamıştı. Bu tecrübe, bugün de İran’ın savunma hesaplarında; özellikle Huzistan, Şelemçe, Şattülarap ve Basra’nın karşısındaki bölgeler açısından önemini korumaktadır. Saddam Hüseyin yönetiminin 2003 yılında devrilmesinin ardından Amerikan kuvvetlerinin Irak’taki varlığı ve Basra Körfezi’nin güneyindeki ülkelerde konuşlanması da batı ve güneybatı hattından gelebilecek muhtemel tehditleri Tahran’ın kalıcı güvenlik kaygılarından biri hâline getirmiştir. Kuzey Irak’ta konuşlanan İranlı silahlı Kürt gruplar da uzun yıllardır gerilim kaynağı olmuştur. İran, geçmiş yıllarda bu grupların Irak Kürdistan Bölgesi’ndeki mevzilerini birçok kez füze ve insansız hava araçlarıyla hedef almış; 2023 yılında ise Tahran ile Bağdat arasında bu grupların silahsızlandırılması ve sınır bölgelerinden daha iç kesimlere taşınmasını öngören bir anlaşmaya varılmıştır.
İran’ın Batı Sınırlarında Kara Harekâtı Gölgesi
2026 yılındaki çatışmalar sırasında bu hattın önemi daha da artmıştır. Irak’ta konuşlu bazı İranlı Kürt grupların İran’ın batı bölgelerine girmeye hazırlandığı, yabancı yetkililerle temas kurduğu ve devlet güçlerinin muhtemel zafiyetinden yararlanmayı amaçladığı yönünde çeşitli haberler yayımlanmıştır. Buna karşılık Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi yetkilileri, kendi topraklarının İran’a karşı bir saldırı üssüne dönüşmesini istemediklerini açıklamış ve bazı grupların sınıra doğru ilerlemesini engellediklerini belirtmiştir. Bu tablo, İran’ın ülkenin batısında yoğunlaştırdığı askerî varlığın önleyici bir nitelik taşıyabileceğini göstermektedir: sızma güzergâhlarını kapatmak, ülke içinde silahlı yeni bir cephenin oluşmasını önlemek ve Irak Kürdistan Bölgesi’ni herhangi bir dış operasyonla iş birliği yapmaktan caydırmak.
Bu kaygı, Donald Trump’ın son açıklamalarının ardından daha da belirgin hâle gelmiştir. Trump, 14 Temmuz’da hava saldırılarının sınırları ve kara gücü kullanma ihtimali hakkında kendisine yöneltilen bir soruya, “Bazen bir kara operasyonuna ihtiyaç duyarsınız” diye yanıt vermiş, ardından da “Bunu bizim için başka kişiler yapabilir” ifadesini kullanmıştır. Ancak “başka kişiler” sözleriyle hangi ülkeyi, örgütü ya da silahlı grubu kastettiğini açıklamamıştır. Bu nedenle söz konusu ifade; İran yönetimine muhalif güçlere, yerel gruplara, bölgesel müttefiklere veya yalnızca Tahran üzerindeki baskıyı artırmayı amaçlayan psikolojik bir araca işaret ediyor olabilir. Bununla birlikte, bu açıklama tek başına bile Tahran’da olası bir kara müdahalesine ilişkin kuşkuları önemli ölçüde artırmaya yetmiştir.
Trump’ın bu konudaki tutumu da istikrarlı değildir. Mart ayında Amerikan kara kuvvetlerinin sınırlı biçimde kullanılma ihtimalini tamamen dışlamamış, ancak Kürt güçlerinin İran’a girmesini istemediğini söylemişti: “Girmeye hazırlar, fakat onlara girmelerini istemediğimi söyledim; savaş, Kürtlerin müdahalesi olmadan da yeterince karmaşık.” Birkaç ay sonra ise “başka kişilerin” kara operasyonunu gerçekleştirebileceğini söylemesi, düzensiz güçlerden, muhalif gruplardan veya bölgesel aktörlerden yararlanılması ihtimalini yeniden gündeme getirmiştir. Bu söylem değişikliği önem taşımakla birlikte, henüz somut bir operasyon emrinin verilmesinden veya belirli bir gücün açıkça tanımlanmasından oldukça uzaktır.
Bildirilen Askerî Hareketliliğin Mevcut Durumu
İran İslam Cumhuriyeti’ne muhalif kaynaklar, yaklaşık üç bin Saberin özel kuvvet mensubunun; Devrim Muhafızları Kara ve Hava-Uzay Kuvvetleri’ne bağlı unsurlar ile tank, topçu sistemleri ve insansız hava araçları gibi ağır teçhizat eşliğinde, Kürdistan ve Batı Azerbaycan eyaletlerinin Irak Kürdistan Bölgesi’ne komşu sınır hattına sevk edildiğini ileri sürmektedir. Bu hareketliliğin boyutu henüz bağımsız kaynaklar tarafından doğrulanmamış olsa da, ACLED verileri PJAK ile yaşanan dağınık çatışmaların sürdüğünü ve Tahran’ın batı sınırları üzerindeki denetimini artırmaya çalıştığını göstermektedir. Bu önlemlerin muhtemelen silahlı unsurların sınır geçişlerini sınırlandırmak, yeni militan devşirilmesini önlemek ve Kürt grupların lojistik destek ağlarını kesmek amacıyla alındığı değerlendirilmektedir.
Bununla eş zamanlı olarak İran’ın güney hattındaki tablo farklı bir görünüm sergilemektedir. Mevcut açık kaynak bulguları, geniş çaplı bir kara saldırısı için konvansiyonel kuvvet yığınağından ziyade, füze ve İHA kullanımına ve Güney Irak’taki vekil ya da gizli ağlara işaret etmektedir. Bu kapsamda, Basra ve Semave çevresindeki çöl bölgelerinde Devrim Muhafızları’na bağlı operasyonel hücrelerin oluşturulduğuna dair haberler yayımlanmıştır. Bu yapıların muhtemel görevinin, Körfez ülkelerindeki hedeflere yönelik İHA saldırıları düzenlemek olduğu öne sürülmektedir. Ancak söz konusu iddialar büyük ölçüde anonim kaynaklara ve savaş ortamında yayımlanan haberlere dayanmaktadır. Bu nedenle dikkatle değerlendirilmelidir; çünkü mevcut aşamada savunma hazırlığı, vekil operasyonların örgütlenmesi ve geniş çaplı bir askerî harekât için hazırlık yapılması arasında kesin bir ayrım yapmak mümkün değildir.
Değerlendirmeyi Değiştirebilecek İşaretler
Bir kara saldırısı ihtimali ancak aşağıdaki göstergelerden birkaçının aynı anda ortaya çıkması hâlinde ciddi biçimde artacaktır:
- Huzistan-Basra hattına büyük miktarda muharip birlik ve ağır teçhizatın sürekli biçimde sevk edilmesi;
- Birliklerle birlikte geniş çaplı mühendislik, lojistik, sağlık ve hava savunma unsurlarının konuşlandırılması;
- Yedek kuvvetlerin resmen göreve çağrılması veya özel bir harekât komutanlığının kurulması;
- Sınır kapılarının uzun süre kapatılması ve sınır bölgelerindeki yerleşimlerin tahliye edilmesi;
- İran birliklerinin Irak topraklarına geçtiğinin Irak hükümeti ya da bağımsız kaynaklarca doğrulanması;
- Kuveyt’in hedef olması durumunda deniz araçları ve amfibi birliklerin açık biçimde hazırlık yapması;
- İran’a yönelik bir kara saldırısı senaryosunun gündeme gelmesi hâlinde, Amerikan kara kuvvetlerinin Irak veya Kuveyt’te geniş çaplı olarak konuşlandırılması.
Bu raporun hazırlandığı tarihe kadar, söz konusu göstergelerin bütünü tutarlı ve doğrulanabilir biçimde gözlemlenmemiştir.
Nihai Analiz
Kara kuvvetlerindeki hareketlilik, geniş kapsamlı etkileri ve stratejik sonuçları nedeniyle her zaman dikkatle izlenmelidir. İlk belirtilere aşırı iyimser yaklaşmak veya sınırlı askerî sevkiyatları önemsiz görmek, telafisi mümkün olmayan sonuçlara yol açabilir. Batı Asya’daki gelişmeler de bölgenin kademeli olarak daha geniş çaplı bir çatışmaya doğru ilerlediğine işaret etmektedir. Daha önce ağırlıklı olarak nükleer ve füze programları ekseninde şekillenen bu çatışma, bugün Hürmüz Boğazı meselesiyle de doğrudan bağlantılı hâle gelmiştir. Boğazın kontrolü ve enerji akışının güvence altına alınması, gerilimi tırmandırabilecek en önemli faktörlerden birine dönüşebilir. Böyle bir ortamda kara operasyonları da savaşın kapsamını genişletme veya seyrini değiştirme bakımından belirleyici bir rol oynayabilir.
İran’ın çevresindeki istikrarsız sınır bölgeleri, özellikle Sistan ve Belucistan ile Kürdistan, kısa vadede ciddi bir güvenlik krizi üretme potansiyeline sahiptir. Bu nedenle şimdiye kadar geniş çaplı ve düzenli bir askerî sevkiyat gözlemlenmemiş olsa da sınırlı hareketlilik dahi göz ardı edilmemelidir. Bu sevkiyatların kapsamının artması ve aynı zamanda ağır silahların taşınması, destek birliklerinin konuşlandırılması ve sınır faaliyetlerinin yoğunlaşması hâlinde, söz konusu gelişmeler bir kara savaşının şekillenmekte olduğuna dair daha ciddi işaretler olarak değerlendirilebilir.
Mevcut koşullarda batı hattındaki başlıca tehdit, İran yönetimine karşı faaliyet gösteren ve ülke içinde yeni bir silahlı cephe açma kapasitesine sahip Kürt grupların hareketliliğidir. Bununla birlikte, bu kez asıl tehlikenin kuzeybatıdan değil, İran’ın güneybatısından ortaya çıkması da mümkündür. Irak sınırına, Basra hattına ve Basra Körfezi sularına yakın olan bu bölge, Hürmüz Boğazı çevresindeki krizin büyümesi durumunda çatışmanın en hassas alanlarından birine dönüşebilir. Bu nedenle Kürdistan sınırındaki gelişmelerin yanı sıra Huzistan, Güney Irak ve Kuveyt’e yakın güzergâhlardaki askerî ve güvenlik hareketliliği de daha dikkatli biçimde takip edilmelidir.
