28 Şubat 2026’da başlayan İran savaşı, yaklaşık yedi ay içinde sınırlı bir askerî operasyondan Donald Trump yönetimi için uzun süreli bir krize dönüştü. Karşılıklı saldırıların devam etmesi, Hürmüz Boğazı üzerindeki mücadele, savaş maliyetlerinin artması ve Kongrenin askerî operasyonlar için açık bir yetkilendirme bulunmamasına yönelik itirazları, ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth’i yeni bir azil girişimiyle karşı karşıya bıraktı.
Kentucky eyaletinin Cumhuriyetçi Temsilcisi Thomas Massie, 15 Eylül’de Hegseth hakkında sekiz maddelik bir azil tasarısını Temsilciler Meclisine sundu. Tasarının temelinde, Savunma Bakanı’nın Amerikan güçlerini savaş ilanı veya Kongrenin yasal yetkilendirmesi olmaksızın İran’la çatışmaya soktuğu, operasyonların sona erdirilmesine yönelik Kongre talimatlarını görmezden geldiği ve Savaş Yetkileri Yasası’nda belirlenen sürelerin dolmasının ardından da askerî operasyonları sürdürdüğü iddiası yer alıyor.
Bu girişimin önemi yalnızca Savunma Bakanı’nın görevden alınma ihtimalinden kaynaklanmıyor; çünkü tasarı mevcut koşullarda kabul edilmesinin önünde ciddi siyasi engellerle karşı karşıya. Girişimin asıl önemi, İran savaşının Cumhuriyetçi Parti içinde, Beyaz Saray ile Kongre arasında ve başkanın savaş yetkilerinin sınırları konusunda yarattığı giderek büyüyen ayrılıkta yatıyor.
Kısa Süreli Bir Operasyondan Yedi Aylık Bir Savaşa
Trump yönetimi, çatışmaların başlangıcında İran’a yönelik operasyonu güvenlik tehditlerine karşı koymak ve Amerikan güçleri ile çıkarlarını korumak için gerekli bir adım olarak tanımladı. Ancak savaş, başlangıçtaki beklentilerin aksine kısa sürede sona ermedi. İki taraf arasındaki doğrudan ve dönemsel saldırılar devam etti; deniz yollarının kontrolü ve enerji sevkiyatının güvenliği üzerindeki mücadele de krizin kapsamını genişletti.
Hürmüz Boğazı, bu çatışmanın en önemli sahalarından biri hâline geldi. ABD, operasyonlarını deniz taşımacılığının korunması, mayın döşeme faaliyetleriyle mücadele edilmesi, askerî deniz araçlarının hedef alınması ve petrol sevkiyatının güvence altına alınmasıyla ilişkilendiriyor. İran ise ABD’nin bölgedeki askerî varlığını ve kendi petrol tankerleri ile altyapısına yönelik kısıtlamaları daha kapsamlı bir savaşın parçası olarak değerlendiriyor.
Beyaz Saray, askerî eylemlerin başkomutan sıfatıyla başkanın yetkileri kapsamında ve Amerikan güçlerini savunmak amacıyla gerçekleştirildiğini savunuyor. Muhalifler ise aylar süren operasyonların, İran içindeki hedeflere yönelik saldırıların ve çatışmaların kesintisiz biçimde devam etmesinin artık yalnızca savunma amaçlı veya sınırlı olarak tanımlanamayacağını; bunun fiilen Kongrenin onayını alması gereken bir savaşa dönüştüğünü belirtiyor.
Pete Hegseth Hakkındaki Sekiz Azil Maddesi
Thomas Massie’nin tasarısındaki ilk üç madde doğrudan İran savaşıyla ilgilidir. Birinci maddede, Kongrenin savaş ilan etmemesi, askerî güç kullanımına yönelik açık bir yetkilendirme çıkarmaması ve Kongreye başvurmadan geniş kapsamlı ve uzun süreli operasyonları haklı gösterecek koşulların bulunmaması nedeniyle savaşın başlangıçtan itibaren yasal dayanaktan yoksun olduğu iddia ediliyor.
İkinci madde, Hegseth’i Kongrenin iradesini dikkate almamakla suçluyor. Temsilciler Meclisi, İran’a karşı izinsiz yürütülen askerî operasyonların sona erdirilmesi için birkaç kez karar tasarıları kabul etti. Senato da Savaş Yetkileri Yasası’nı kullanarak yönetimi Amerikan güçlerini çatışmadan çekmeye zorlamaya çalıştı. Hegseth’in muhalifleri, Savunma Bakanlığının bu talepleri yerine getirmek yerine operasyonları sürdürdüğünü söylüyor.
Üçüncü madde, 1973 tarihli Savaş Yetkileri Yasası’nda belirlenen sürelere odaklanıyor. Bu yasaya göre başkan, Amerikan güçlerinin çatışmaya dâhil edilmesini Kongreye bildirmeli ve yasal bir yetkilendirme bulunmaması hâlinde operasyonları 60 gün sonra sona erdirmelidir. Güçlerin geri çekilmesi için de 30 günlük sınırlı bir süre öngörülmüştür. Massie, İran savaşının her iki süreyi de aştığını ve savaşın devam ettirilmesinin yasanın açık bir ihlali olduğunu savunuyor.
Diğer beş madde daha geniş bir kapsama sahiptir. Hegseth; sivil kayıpları azaltmakta başarısız olmakla, uyuşturucu kaçakçılığından şüphelenilen deniz araçlarına karşı kolluk operasyonları yerine ölümcül güç kullanmakla, Demokrat Senatör Mark Kelly’ye karşı misillemede bulunmakla, Nicolás Maduro ile eşinin Venezuela’dan gözaltına alınarak başka bir yere götürülmesine katılmakla ve Yemen’de yetkisiz operasyonlar yürütmekle suçlanıyor.
Bu farklı suçlamaların varlığı, Massie’nin azil dosyasını İran konusundaki sınırlı bir anlaşmazlığın ötesine taşımak ve Savunma Bakanı’nın davranış biçimine ilişkin genel bir tablo ortaya koymak istediğini gösteriyor: Kongrenin yeterli denetimi olmaksızın ve yürütme organının yetkilerini geniş yorumlayarak askerî gücün kapsamlı biçimde kullanılması.
Bu hususlar mevcut aşamada azil tasarısında ileri sürülen siyasi ve hukuki suçlamalardır ve henüz Temsilciler Meclisi veya Senato tarafından kanıtlanmış ihlaller olarak kabul edilmemiştir.
Cumhuriyetçi Parti İçindeki Ayrılık
Hegseth hakkındaki azil tasarısının Cumhuriyetçi bir temsilci tarafından sunulması, girişime daha fazla siyasi ağırlık kazandırıyor. Thomas Massie, başkanların savaş yetkilerini genişletmesine uzun süredir karşı çıkan isimlerden biridir ve kendi partisinin yönetimi ile Donald Trump’ın politikalarına defalarca muhalefet etmiştir.
Massie daha önce de İran’a yönelik askerî operasyonları sınırlandırmak amacıyla Demokrat temsilcilerle iş birliği yapmıştı. Bununla birlikte Cumhuriyetçi Partinin ön seçim yarışını kaybetti ve temsilcilik döneminin son aylarında bulunuyor. Trump’a yakın çevreler bu durumu Massie’nin siyasi ve kişisel saiklere sahip olduğunun bir göstergesi olarak değerlendiriyor. Massie ise seçim yenilgisinin, Kongrenin Anayasa’yı savunma sorumluluğunu azaltmadığını söylüyor.
Savaşın devamına açıkça karşı çıkan Cumhuriyetçilerin sayısı hâlâ sınırlıdır. Ancak oylamaların seyri, bu grubun büyümekte olduğunu gösteriyor. Temsilciler Meclisi, son oylamasında 204 ret oyuna karşı 220 kabul oyuyla, İran’a karşı yetkilendirilmemiş savaşın sona erdirilmesini üçüncü kez talep etti. Önceki oylamalarda savaşa karşı çıkan Cumhuriyetçilerin sayısı daha azken, bu karara bütün Demokratlar ve yedi Cumhuriyetçi temsilci destek verdi.
Bu değişiklik Trump açısından önem taşıyor. Trump, seçim kampanyalarında ABD’yi yabancı savaşlardan uzak tutma sözü vermişti. İran’la çatışmanın uzaması, muhaliflere bu vaat ile yönetimin uygulamaları arasında bir çelişki kurma imkânı verdi. Bu çelişki, ara seçimler öncesinde Cumhuriyetçiler açısından siyasi bir maliyet yaratabilir.
Savaş Yetkileri Yasası Üzerindeki Mücadele
Anlaşmazlığın hukuki merkezinde, Savaş Yetkileri Yasası’nın yorumlanması ve başkan ile Kongre arasındaki yetki paylaşımı bulunuyor. ABD Anayasası, savaş ilan etme ve askerî operasyonların finansmanını sağlama yetkisini Kongreye verir. Ancak başkan da silahlı kuvvetlerin başkomutanıdır ve acil durumlarda savunma operasyonları için emir verebilir.
Geçtiğimiz birkaç on yıl boyunca her iki partiden Amerikan başkanları, askerî yetkilerini geniş biçimde yorumlamaya çalıştı. Başkanlar genellikle sınırlı operasyonların, hava saldırılarının veya Amerikan güçlerini koruma görevlerinin resmî bir savaş ilanı gerektirmediğini savundu. Kongre ise buna karşılık finansmanı keserek veya savaş yetkileri kararlarını kabul ederek bu operasyonların kapsamını sınırlandırmaya çalıştı.
İran dosyasındaki temel soru, tekrarlanan saldırıların, kayıpların ve onlarca milyar dolarlık maliyetin yaşandığı yedi aylık bir operasyonun hâlâ savunma amaçlı ve sınırlı bir eylem sayılıp sayılamayacağı ya da Kongrenin yetkilendirmesi olmadan sürdürülmesi yasa dışı olan bir savaşa dönüşüp dönüşmediğidir.
Yönetim ayrıca Savunma Bakanı’nın savaşın başlatılması veya sürdürülmesi konusunda tek başına karar vermediğini ve başkanın emirlerini hukuk kurumlarına danışarak uyguladığını belirtiyor. Muhalifler ise başkanın emirlerine uymanın, Savunma Bakanı’nı yasal sorumluluğundan ve Anayasa’yı korumak için ettiği yeminden muaf tutmadığını savunuyor.
Savaşın 38 Milyar Dolarlık Maliyeti
Savaşın ekonomik boyutu da Pentagon üzerindeki siyasi baskıyı artırdı. Kongre Bütçe Ofisinin tahminleri, ABD’nin İran’a yönelik askerî operasyonlarının 1 Ağustos’a kadar 38 milyar dolardan fazla maliyete yol açtığını gösteriyor. Çatışmanın devam etmesi, operasyonların yoğunluğuna bağlı olarak her ay yaklaşık iki ila üç milyar dolarlık ek maliyet oluşturuyor.
Harcamaların büyük bölümü kullanılan mühimmatın, önleme füzelerinin ve kaybedilen teçhizatın yerine yenilerinin konulmasıyla ilgilidir. Hasar gören üslerin onarımı, askerlerin tedavisi, gazilere sağlanan yardımlar ve savaşın uzun vadeli sonuçları bu hesaplamaya tam olarak dâhil edilmemiştir. Bu nedenle nihai maliyet çok daha yüksek olabilir.
Önleme füzelerinin yoğun biçimde kullanılması, ABD’nin savunma stoklarının azalmasına ilişkin endişelere de yol açtı. Bu sistemlerden bazılarının yerine yenilerinin konulması birkaç yıl gerektiriyor. Savaşın devam etmesi, Washington’ın Avrupa veya Doğu Asya’daki diğer krizlere karşılık verme kapasitesini sınırlayabilir.
Hürmüz Boğazı’ndan yapılan petrol ve doğal gaz ihracatındaki aksaklıklar ile Kızıldeniz’deki güvensizlik de enerji fiyatlarını ve taşımacılık maliyetlerini artırdı. Tahminler, savaşın 2027 yılının başına kadar ABD enflasyonuna yaklaşık yarım yüzde puan ekleyebileceğini gösteriyor. Böylece savaşın maliyeti Pentagon bütçesinin ötesine geçerek benzin fiyatları, ithal ürünler ve faiz oranları üzerinden vatandaşların günlük yaşamını etkiliyor.
Beyaz Saray ve Pentagon’un Hegseth’i Savunması
Beyaz Saray ve Savunma Bakanlığı, ileri sürülen suçlamaları reddetti. Pentagon Sözcüsü, Hegseth’i dönüştürücü bir yönetici olarak nitelendirdi ve Savunma Bakanlığının bütün olarak onun politikalarını desteklediğini söyledi. Yönetim, askerî operasyonların ABD’yi, Amerikan güçlerini ve deniz taşımacılığının güvenliğini korumak amacıyla gerçekleştirildiğini vurguluyor.
Adalet Bakanlığı da Savunma Bakanı’nın tutumunu savundu ve askerî kararların hukuki incelemelerin ardından alındığını açıkladı. Yönetime göre Hegseth, kişisel olarak ve başkandan bağımsız biçimde savaşa girmedi; askerî emirleri yasal komuta yapısı içinde uyguladı.
Yönetimin destekçileri ayrıca mevcut koşullarda geri çekilmenin, İran’a Hürmüz Boğazı ve Amerikan güçleri üzerindeki baskıyı artırma imkânı verebileceğini savunuyor. Bir anlaşmaya veya güvenlik garantisine ulaşılmadan operasyonların durdurulmasının, Tahran’a ve ABD’nin diğer rakiplerine zayıflık mesajı göndereceğini söylüyorlar.
Azil Görevden Alınmayla Sonuçlanır mı?
Thomas Massie, tasarısını öncelikli bir karar tasarısı olarak sundu. Bu yöntem, Temsilciler Meclisi yönetimini kısa süre içinde tasarı hakkında karar almaya zorlayabilir. Cumhuriyetçi liderler tasarıyı doğrudan oylamaya sunabilir, komisyona sevk edebilir veya tasarının gündemden kaldırılmasına yönelik bir önerge vererek Meclisin esasa ilişkin inceleme yapmasını engelleyebilir.
Hegseth’in azledilmesi için Temsilciler Meclisinde çoğunluğun oyu gereklidir. Ardından dosya Senatoya gider. Savunma Bakanı’nın suçlu bulunması ve görevden alınması için oylamaya katılan senatörlerin üçte ikisinin desteği gerekir. Cumhuriyetçilerin Kongreyi kontrol ettiği dikkate alındığında, mevcut koşullarda böyle bir çoğunluğa ulaşılması düşük bir ihtimal olarak görülüyor.
Nisan ayında İran kökenli Demokrat Temsilci Yassamin Ansari de Hegseth hakkında altı maddelik bir azil tasarısı sunmuştu. Bu tasarı; İran’a karşı yetkisiz savaş yürütülmesini, Amerikan güçlerinin tehlikeye atılmasını, savaş hukukunun ihlal edildiği iddialarını, Signal mesajlaşma uygulamasının kullanılmasıyla ilgili olayı ve Savunma Bakanı’nın davranışlarına ilişkin meseleleri kapsıyordu. Ancak Hegseth’in görevden alınması için gerekli desteği sağlayamadı.
Yeni tasarının da kısa vadede Hegseth’in yönetimden ayrılmasıyla sonuçlanması beklenmiyor. Bununla birlikte tasarı, temsilcileri Savunma Bakanı’nın performansı ve savaşın devamı hakkındaki tutumlarını açıkça ortaya koymaya zorlayacak. Bu konu, ara seçimler öncesinde ve özellikle rekabetin yoğun olduğu seçim bölgelerinde bulunan Cumhuriyetçiler açısından büyük önem taşıyor.
Nihai Analiz
Pete Hegseth hakkındaki azil dosyası, mevcut aşamada Savunma Bakanı’nı kesin olarak görevden uzaklaştıracak bir süreç olmaktan çok, yönetimi hesap vermeye zorlama ve İran savaşının siyasi sorumluluğunu kayıt altına alma girişimidir. Thomas Massie, gerekli çoğunluğa ulaşmanın zor olduğunu biliyor. Ancak yapılacak oylama, hangi temsilcilerin Kongrenin açık yetkilendirmesi olmadan savaşın sürdürülmesini onaylamaya hazır olduğunu gösterebilir.
Dosyanın temel zayıflığı, savaşı başlatma kararının başkan düzeyinde alınması ve Savunma Bakanı’nın bu kararın başlıca uygulayıcısı olmasıdır. Hegseth’in destekçileri onu savunmak için bu noktayı kullanıyor. Buna karşılık azil tasarısını hazırlayanlar, Savunma Bakanı’nın bir emri yalnızca başkan tarafından verildiği için yasal kabul edemeyeceğini; Kongreye, sivil kayıplara ve askerî gücün kullanılma biçimine ilişkin bağımsız bir sorumluluk taşıdığını savunuyor.
Meselenin daha az ele alınan boyutu, Cumhuriyetçiler arasındaki iç rekabete dayanıyor. Massie ve diğer birkaç Cumhuriyetçinin muhalefeti, “Önce Amerika” politikasının iki farklı yoruma ayrıldığını gösteriyor: Bir kesim askerî gücü, ABD’nin üstünlüğünü ve güvenliğini koruma aracı olarak görüyor. Diğer kesim ise Orta Doğu’daki uzun süreli savaşın, Trump’ın sona erdirme sözü verdiği pahalı müdahaleciliğin kendisi olduğuna inanıyor.
Azil girişimi başarısız olsa bile yönetim üzerindeki baskı sona ermeyecektir. Savaşın maliyetlerinin artması, mühimmat stoklarının azalması, enerji fiyatlarının yükselmesi ve belirgin bir çıkış yolunun bulunmaması, muhalefetin kapsamını genişletebilir. Hegseth’in asıl sınavı yalnızca azil oylaması değildir. Nihai savaş hedefinin ne olduğunu, zaferin nasıl tanımlandığını ve ABD’nin hangi koşullarda askerî operasyonları sona erdirmeye hazır olduğunu açıklaması gerekiyor. Yönetim bu sorulara açık yanıtlar veremezse Savunma Bakanı’nı azletme girişimi, sembolik bir adımdan çıkarak ABD’nin dış politikasında ve iktidar yapısında yaşanan daha derin bir krizin işaretine dönüşecektir.
