Lübnan ve İsrail’de Nisan 2026 ile Haziran 2026 başları arasında yaşanan gelişmeleri, daha geniş Ortadoğu krizinden bağımsız şekilde analiz etmek mümkün değildir. Aslında Güney Lübnan’da ve İsrail’in kuzey sınırlarında meydana gelen olaylar, 2026 kışından itibaren İran, İsrail ve Amerika Birleşik Devletleri arasında şekillenen bölgesel savaşın doğrudan bir devamı niteliğindeydi. Bu çerçevede Lübnan, Tahran ile Washington arasındaki ateşkesin ne ölçüde sürdürülebilir olduğunu test eden en önemli alanlardan biri hâline geldi. Görünürde İran ile ABD arasında imzalanmış olan bu ateşkes, Tahran’a göre Hizbullah da dâhil olmak üzere “Direniş Ekseni”nin tüm cephelerini kapsaması gereken bir anlaşmaydı.
Elbette, metni anlamına uygun ve akıcı bir Türkçe ile şöyle çevirebiliriz: “Lübnan’daki kriz oldukça eskiye dayanmaktadır ve yarası çok derindir. İsrail’in Lübnan’a yönelik çatışmaları onlarca yıl öncesine uzanır ve genel olarak Hizbullah gibi bir hareketin ortaya çıkışı da bu saldırıların ve geniş çaplı ihlallerin bir sonucu olmuştur. Ancak bu raporda ele alınan dönem, ABD ve İsrail’in İran’a saldırısının sonrasıdır.”
Ateşkesin İlk Aşaması
8 Nisan 2026 tarihinde, İran, İsrail ve Amerika Birleşik Devletleri arasında haftalarca süren doğrudan çatışmaların ardından, Pakistan’ın arabuluculuğunda Tahran ile Washington arasında bir ateşkes anlaşmasına varıldı. Her ne kadar bu anlaşma başlangıçta yalnızca iki haftalık bir süre için tasarlanmış olsa da, kısa sürede daha kapsamlı bölgesel müzakerelerin temelini oluşturan bir çerçeveye dönüştü.
Daha en başından taraflar arasında temel bir görüş ayrılığı mevcuttu. İran, herhangi bir ateşkesin İsrail’in saldırı ve çatışmalarına maruz kalan Direniş Ekseni’nin tüm aktörlerini kapsaması gerektiğini vurgularken; Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail, Lübnan ve Hizbullah dosyasının ayrı bir mesele olduğunu ve farklı bir müzakere süreci içinde ele alınması gerektiğini savunuyordu.
Bu yorum farklılığı, ilerleyen dönemde başlıca gerilim kaynaklarından biri hâline geldi ve sonraki krizlerin neredeyse tamamını etkileyen temel unsurlardan biri oldu.
Bu atmosferde Donald Trump, 16 Nisan’da İsrail ile Lübnan arasında on günlük bir ateşkes anlaşmasına varıldığını duyurdu. Söz konusu anlaşma fiilen İsrail ile Hizbullah arasında uygulanacak olmakla birlikte, Lübnan hükümeti de sürecin taraflarından biri olarak yer aldı.
Bu anlaşma birkaç açıdan tarihî önem taşıyordu. İlk olarak, onlarca yıl sonra ilk kez İsrail ve Lübnan temsilcileri arasında doğrudan müzakerelerin yürütülmesine zemin hazırlıyordu. İkinci olarak, Washington resmî olarak anlaşmanın garantörü rolünü üstleniyordu. Üçüncü olarak ise İsrail, Lübnan tarafının güvenlik taahhütlerine uyması hâlinde saldırı operasyonlarının kapsamını sınırlandırmayı kabul etmişti.
Bununla birlikte ateşkes, daha ilk saatlerinden itibaren ciddi sorunlarla karşı karşıya kaldı. Hizbullah ve Lübnanlı resmî yetkililer, İsrail’e ait keşif amaçlı insansız hava araçlarının Lübnan hava sahasındaki uçuşlarının hiçbir zaman durmadığını ve İsrail topçusunun da sınır hattındaki bazı bölgeleri hedef almayı sürdürdüğünü vurguluyordu. Aynı dönemde bazı suikastlar da devam etti.
Bu ihlallerin tekrarlanması üzerine Hizbullah, İsrail mevzilerini hedef alan bazı karşılık verme girişimlerinde bulundu. Sonuç olarak ateşkes, savaşı sona erdirmeye yönelik kalıcı bir anlaşmadan ziyade, çatışmaların şiddetinde nispi bir azalma dönemine benzer bir görünüm arz etti.
Dağınık Gerilimler
Mayıs ayı boyunca Amerika Birleşik Devletleri’nin mevcut durumu istikrara kavuşturmaya yönelik diplomatik girişimleri yoğunlaştı. Washington, tarihsel açıdan büyük önem taşıyan görüşmelere ev sahipliği yaptı. Çünkü son on yıllarda ilk kez Lübnanlı ve İsrailli yetkililer, güvenlik meselelerini doğrudan ve resmî bir çerçevede müzakere ediyordu.
Müzakereler ağırlıklı olarak üç temel konu üzerinde yoğunlaştı: Güney Lübnan’da yeni güvenlik düzenlemelerinin belirlenmesi, İsrail güçlerinin işgal altındaki bölgelerden kademeli olarak çekilmesi ve Hizbullah’ın sınır hattına yakın bölgelerdeki askerî faaliyetlerinin sınırlandırılmasına yönelik bir çözüm bulunması. Nihai bir anlaşmaya ulaşılamamış olsa da taraflar ateşkesi 45 gün daha uzatma konusunda mutabakata vardı. Bu gelişme, o dönemde Amerikan diplomasisinin göreli başarısının bir göstergesi olarak değerlendirildi.
Buna rağmen sahadaki gerçeklik farklı bir tablo ortaya koyuyordu. İsrail ordusu, fiilen yalnızca Güney Lübnan’daki varlığını sürdürmekle kalmadı, aynı zamanda kara operasyonlarını da genişletti. İsrail birlikleri çeşitli eksenlerde Lübnan topraklarının daha derin kesimlerine ilerleyerek bazı stratejik tepeleri ve kritik mevzileri kontrol altına aldı.
Buna karşılık Hizbullah da füze ve insansız hava aracı saldırılarını durdurmadı ve İsrail üzerinde baskı kurma kapasitesini hâlen koruduğunu göstermeye çalıştı. Bu durum, uzatılan ateşkesin her zamankinden daha kırılgan görünmesine neden oldu.
İnsani açıdan bakıldığında, savaşın maliyeti artmaya devam ediyordu. Mayıs ayının sonuna gelindiğinde Lübnan’daki can kaybı sayısı üç bini aşmış, bir milyondan fazla kişi ise evlerini terk etmek zorunda kalmıştı. Güney Lübnan’daki altyapının önemli bir bölümü, başta elektrik şebekeleri, yollar, sağlık merkezleri ve yerleşim alanları olmak üzere ciddi zarar gördü.
İsrail, hedeflerinin ağırlıklı olarak Hizbullah’a bağlı mevziler olduğunu vurgulasa da, uluslararası kuruluşlar ve insan hakları örgütleri saldırıların siviller üzerindeki etkileri konusunda defalarca uyarılarda bulundu. Güney Lübnan’daki bazı tarihî ve kültürel bölgeler de zarar görme tehlikesiyle karşı karşıya kaldı ve savaşın ülkenin kültürel mirası üzerindeki uzun vadeli etkilerine ilişkin endişeler ortaya çıktı.
Geniş Çaplı Kara Harekâtının Başlaması
Kriz, Haziran ayının ilk gününde yeni bir aşamaya girdi. Lübnan topraklarından gerçekleştirilen bir dizi füze ve insansız hava aracı saldırısının ardından, Benjamin Netanyahu ve İsrail Savunma Bakanı, Beyrut’un güney banliyölerine yönelik geniş çaplı saldırılar için hazırlık yapılması talimatını verdi. Söz konusu bölge, onlarca yıldır Hizbullah’ın en önemli siyasi ve askerî merkezi olarak kabul edilmektedir.
Bu kararın duyurulması bile Lübnan’ın başkentindeki atmosferin hızla gerilmesine yetti. Binlerce aile bölgeyi terk etmeye başladı, Beyrut dışına çıkan otoyollarda yoğun trafik oluştu ve 2006 yılındaki yıkıcı savaşın hatıraları Lübnanlı vatandaşların zihninde yeniden canlandı.
Tahran ise bu adımı kendi kırmızı çizgilerinin aşılması olarak değerlendirdi. İranlı yetkililer, İran ile Amerika Birleşik Devletleri arasında varılan ateşkesin özünde Lübnan’ı da kapsadığını ve İsrail’in Beyrut’a yönelik herhangi bir geniş çaplı saldırısının tüm anlaşmanın ihlali anlamına geleceğini açıkladı.
Bu açıklamaların ardından İran ile Amerika Birleşik Devletleri arasındaki müzakereler fiilen askıya alındı ve İran’ın krize doğrudan müdahil olabileceğine dair uyarılar gündeme geldi. Aynı zamanda bölgedeki İran’a yakın güçler, özellikle de Yemen’deki Ensarullah hareketi, Hizbullah’a desteklerini ilan ederek İsrail’e karşı yürütülen eylemleri tırmandırmaya hazır olduklarını duyurdu.
Bu koşullar altında Donald Trump’ın doğrudan müdahalesi belirleyici bir rol oynadı. Yayımlanan raporlara göre, ABD Başkanı, Benjamin Netanyahu ile gerçekleştirdiği telefon görüşmesinde Beyrut’a yönelik olası bir saldırının sonuçları konusunda sert uyarılarda bulundu ve böyle bir adımın son aylarda elde edilen tüm diplomatik kazanımları ortadan kaldırabileceğini vurguladı.
Kısa bir süre sonra Beyaz Saray, Beyrut’un güney banliyölerine yönelik geniş çaplı saldırı planının durdurulduğunu ve İsrail’in operasyonun ana aşamasını uygulamaktan vazgeçtiğini açıkladı.
Buna paralel olarak, dolaylı iletişim kanalları aracılığıyla İsrail ile Hizbullah arasında geçici bir mutabakat şekillendi. Bu mutabakata göre Beyrut ve Dahiye’ye yönelik saldırılar durdurulacak, buna karşılık Hizbullah da İsrail’in kuzeyine yönelik geniş çaplı saldırılardan kaçınacaktı.
Sonuç olarak, 2 Haziran 2026 itibarıyla bölge, “yarı aktif ateşkes” olarak tanımlanabilecek bir duruma girmiş bulunuyordu. Bu durumda, geniş çaplı savaş şimdilik durmuş olsa da sınırlı çatışmalar devam etmekteydi. Güney Lübnan’daki münferit saldırılar, İsrail’in kuzeyinde gerçekleştirilen füze önleme faaliyetleri ve İsrail güçlerinin Lübnan topraklarının bazı kesimlerindeki varlığını sürdürmesi, krizin henüz çözüme kavuşmadığını göstermektedir.
Aslında bu ateşkesin geleceği, her şeyden önce Washington’da yürütülen müzakerelerin sonuçlarına ve İran, Amerika Birleşik Devletleri ile İsrail arasındaki etkileşimin nasıl şekilleneceğine bağlıdır. Taraflardan herhangi biri askerî yöntemlerle daha fazla kazanım elde edebileceği sonucuna varırsa, yeniden kapsamlı bir savaşa dönülmesi ihtimali hâlâ oldukça yüksektir.
Buna karşılık, siyasi müzakereler sınır güvenliği, İsrail güçlerinin statüsü ve Hizbullah’ın rolü konusunda bir uzlaşmaya ulaşabilirse, uzun yıllardan sonra ilk kez Lübnan-İsrail sınırında kalıcı bir güvenlik düzeninin oluşması için uygun bir zemin ortaya çıkabilir.
Nihai Analiz
Lübnan’da yaşanan gelişmeler son derece önemliydi. Bunun nedeni yalnızca ortaya çıkan can kayıpları değildir; kuşkusuz bu husus da başlı başına büyük bir önem taşımaktadır. Aynı şekilde mesele, ateşkesin bir kez daha ihlal edilmiş olmasıyla da sınırlı değildir.
Asıl önemli olan, dünyanın yeni bir aktörle tanışıyor olmasıdır. Avustralyalı tanınmış analist Mario Nawfal bu konuda şu değerlendirmeyi yapmıştır:
Avustralyalı siyasi yorumcu Mario Nawfal:
“Bugünün en önemli haberi, İsrail’in Beyrut’u bombalama tehdidinde bulunması ya da İran’ın müzakereleri askıya alması değildir.
Asıl önemli haber, İran’ın Beyrut’un bombalanması durumunda İsrail’i hedef alacağını açıkça ilan etmiş olmasıdır.
Bu, Orta Doğu’daki ‘Yeni Düzen’in bir göstergesidir.”
Aslında bugün yaşanmakta olan süreç, İran’ın kendi öncülüğünde oluşturduğu bir hegemonyaya resmiyet kazandırma çabası olarak değerlendirilebilir. İran, “Direniş Ekseni” olarak adlandırılan yapıyı inşa etmiş ve ağır maliyetler üstlenerek bu hegemonyayı kalıcı hâle getirmeye çalışmaktadır.
Direniş Ekseni’nin tüm cephelerinde ateşkesin geçerli olması yönündeki denklem, bu hedef doğrultusunda atılan ilk adımı oluşturuyordu. Şimdi ise ikinci adım da atılmış görünmektedir. Buna göre, eksenin herhangi bir unsuruna yönelik bir saldırı, diğer tüm üyeleri de doğrudan sürecin içine çekecektir.
Nitekim İran’ın açıklamalarına paralel olarak, Yemen’deki Ensarullah hareketinin de son derece sert bir tutum sergileyerek Hizbullah’ın yanında savaşa girmeye tamamen hazır olduğunu ilan ettiği görüldü. Yemen, ideolojik bağlılığa sahip insan gücünün yanı sıra, son derece önemli bir başka stratejik araca da sahiptir. Bu araç, hiç kuşkusuz Babü’l-Mendeb Boğazı’dır.
Son yıllarda yaşanan gelişmeler, Yemen’in belirli koşullar altında bu boğaz üzerindeki etkisini kullanabileceğini göstermiştir. Gerilimin tırmanması ve bu aktörün çatışmaya daha doğrudan dâhil olması durumunda, dünyanın en önemli deniz ticaret geçiş noktalarından birinin fiilen kapanma riski ortaya çıkabilir. Böyle bir senaryo ise küresel ölçekte çok daha büyük bir sarsıntıya yol açma potansiyeline sahiptir.
Sahip olduğu çeşitli araçlar ve etki kapasitesi dikkate alındığında, Direniş Ekseni hegemonyası dünya ekonomisini etkileyebilecek büyük bir enerji krizinin ortaya çıkmasına zemin hazırlayabilecek bir güç unsuru olarak değerlendirilebilir.
Bu nedenle, dün gece yaşanan ve bu sürecin ikinci adımı olarak değerlendirilen gelişme son derece önemliydi. İran’ın savaşa doğrudan müdahil olabileceği yönündeki açıklamasının hemen ardından, çeşitli ülkelerin yetkilileri İsrail’in kontrol altına alınması ve Lübnan’dan çekilmesi çağrısında bulundu.
Çin, kararlı bir tutum sergileyerek İsrail’in Lübnan topraklarından tamamen çekilmesi gerektiğini vurgularken, Cezayir ise İsrail’i küresel ekonomik krizlerin başlıca nedenlerinden biri olarak nitelendirdi. Bu gelişmeler, söz konusu hegemonyanın kurumsallaşma ve meşruiyet kazanma sürecinin ilerlemekte olduğuna işaret etmektedir.
Direniş Ekseni içerisindeki karar alıcı aktörlerin, ortaya çıkan maliyetler ve geniş çaplı yıkımlar karşısında geri adım atma eğiliminde olmadıkları görülmektedir. Onlara göre bu hegemonik yapı kalıcı hâle gelir ve yeni küresel düzen tarafından resmen tanınırsa, bugün ödenen tüm bedeller gelecekte kolaylıkla telafi edilebilecektir.
Bu noktada gözler Amerika Birleşik Devletleri ve müttefiklerine çevrilmiş durumdadır. Bu aktörlerin söz konusu sürece uyum sağlayıp sağlamayacakları ya da bunun yerine askerî seçeneği tercih ederek Batı Asya’daki gerilimi daha da tırmandırıp tırmandırmayacakları önümüzdeki dönemin en önemli sorularından biridir.
Bu sorunun cevabını ise önümüzdeki günlerde yaşanacak gelişmeler verecektir.
